Bài tập 3 — tám vật liệu PBR trên một căn phòng

[nhatminh]

Ánh sáng dựng đẹp rồi mà ảnh vẫn "trông như game" — chín trên mười lần thủ phạm là vật liệu. Sàn gỗ bóng như nhựa, mặt đá không có chiều sâu, kính thì phẳng lì như tấm mica xám. Vấn đề không nằm ở việc thiếu texture đẹp, mà ở chỗ đặt sai một hai kênh trong bảng PBR. Bài tập này bắt anh em đụng tay vào đủ tám nhóm vật liệu hay gặp nhất trong một căn nhà Việt Nam, mỗi nhóm chỉnh tới nơi. Làm xong thì nhìn một tấm render là chỉ ra được vật liệu nào sai và sai ở kênh nào — kỹ năng đáng tiền nhất trong nghề này.

Đề bài

Dựng một phòng khách đơn giản khoảng 6m × 8m (hoặc dùng phòng khách trong model biệt thự của bài 1), gán và tinh chỉnh đủ tám nhóm vật liệu, rồi xuất tám ảnh cận cảnh, mỗi ảnh lấy nét vào một vật liệu:

1. Gỗ sàn (óc chó hoặc sồi trắng)
2. Đá marble sáng có vân
3. Kính (một tấm trong, một mảng mờ nếu có)
4. Kim loại xước (tay nắm, khung cửa, chân đèn)
5. Vải nỉ (sofa hoặc rèm)
6. Da (ghế hoặc đệm)
7. Bê tông (tường hoặc trần)
8. Đất nung / gốm (chậu cây, gạch trang trí)

Yêu cầu đo được: mỗi ảnh cận cảnh phải nhìn rõ kết cấu bề mặt (vân, sợi, lỗ rỗ) và phản xạ đúng chất — không có vật liệu nào bóng đều như nhau.

Gợi ý cách làm

Hiểu tám kênh trước khi kéo thanh trượt. PBR mô tả vật liệu bằng thuộc tính vật lý chứ không phải bằng mẹo giả lập: Base Color (màu gốc), Roughness (độ nhám, 0 là gương, 1 là bê tông thô), Metallic (0 cho gỗ nhựa đá, 1 cho kim loại — hầu như không có giá trị ở giữa), Normal (gồ ghề giả bằng hướng pháp tuyến), AO (bóng ở góc khuất), Displacement (gồ ghề thật, làm biến dạng hình học), Opacity (độ trong), Emissive (tự phát sáng). Giải thích đầy đủ từng kênh nằm ở Hệ vật liệu PBR của D5: các kênh và ý nghĩa từng kênh.

Bảng khởi điểm. Đây là khoảng ở Lotuz Studio hay bắt đầu cho cảnh nội thất Việt Nam, không phải giá trị duy nhất đúng — chỉnh tiếp theo ánh sáng của cảnh:

Vật liệu	Roughness	Metallic	Ghi chú
Gỗ óc chó phủ sáp	0.45–0.55	0	Normal vừa phải, đừng đẩy quá tay
Gỗ sồi trắng	~0.6	0	Sáng, ít bóng, hợp Indochine và Bắc Âu
Marble trắng đánh bóng	0.15–0.25	0	Phản xạ sắc; vân phải chạy đúng hướng viên đá
Kính trong	~0	0	Độ trong cao, IOR 1.52; kính mờ đẩy roughness lên ~0.3
Nhôm xước	0.35–0.45	1	Có anisotropy thì bật, xước phải cùng một hướng
Vải nỉ	~0.85	0	Mờ hoàn toàn; thêm chút tán xạ dưới bề mặt cho vải dày
Da bò	~0.5	0	Normal vân da; hơi có tán xạ dưới bề mặt
Bê tông	0.4 thô · 0.2 mài	0	Normal lỗ rỗ nhỏ, displacement rất nhẹ
Đất nung	~0.8	0	AO làm nổi vết nứt và mạch gốm

Tỷ lệ UV mới là thứ tố cáo người mới. Viên gạch 30×30cm mà đặt tỷ lệ lặp 3m thì nhìn phát biết ngay là render. Đặt tỷ lệ theo kích thước thật của vật liệu, rồi mới soi tiếp roughness. Cách chỉnh map và UV xem Chỉnh map và UV: tỷ lệ đúng thực tế, hết co kéo.

Khi thư viện dựng sẵn không có thứ mình cần. Thư viện của D5 phân sẵn theo nhóm gỗ, đá, kim loại, kính, vải, bê tông, gạch, da — số lượng đổi theo phiên bản nên cứ mở ra xem trực tiếp. Thiếu thì tự dựng từ texture rời tải ở Poly Haven hoặc ambientCG (miễn phí, dùng thương mại được); một bộ đủ dùng thường gồm base color, normal, roughness và AO. Nạp vào đúng slot, chỉnh tỷ lệ, rồi lưu thành vật liệu riêng: Thư viện asset online và local: tìm, tải, quản lý.

Kính là ca khó nhất, cũng là thứ khách nhìn đầu tiên ở mặt đứng. Có cả một bài riêng: Kính trong D5: vì sao kính nhìn giả và cách sửa.

Ứng dụng trong kiến trúc và thiết kế

• Duyệt vật liệu với chủ đầu tư. Khách chọn giữa ba loại đá mặt bếp thì cách nhanh nhất là render đúng một góc bếp ba lần, chỉ đổi vật liệu. Có thư viện tự lưu thì việc này mất mười lăm phút thay vì nửa ngày.
• Nội thất căn hộ mẫu. Ở Lotuz Studio, phần khiến ảnh nội thất "có tiền" gần như luôn là vải, da và gỗ chứ không phải đèn — đó là ba vật liệu mắt người quen nhất nên cũng dễ phát hiện sai nhất.
• Cận cảnh chi tiết cấu tạo. Ảnh cận mối nối gỗ, mạch gạch, mép đá là thứ hồ sơ dự thầu hay yêu cầu. Chúng chỉ đứng được nếu normal và AO làm đúng, vì ở khoảng cách đó không còn gì để giấu.

Sản phẩm nộp

• Tám ảnh cận cảnh, đặt tên theo vật liệu: wood_walnut_floor.png, marble_counter.png, glass_window.png, metal_brushed_handle.png, fabric_sofa.png, leather_chair.png, concrete_wall.png, terracotta_planter.png
• Một ảnh toàn cảnh căn phòng thấy được cả tám vật liệu
• File dự án D5 của cảnh
• material_settings.md — bảng ghi thông số từng vật liệu: nguồn texture, roughness, metallic, tỷ lệ UV

Tự chấm

Tiêu chí	Đạt khi
Tỷ lệ UV	Ước lượng kích thước một viên gạch / một thanh gỗ trên ảnh, sai lệch dưới 20% so với thực tế
Phân biệt chất	Che chú thích đi, người khác vẫn gọi đúng tên tám vật liệu
Metallic	Chỉ vật liệu kim loại có metallic bằng 1; không vật liệu nào để giá trị lưng chừng
Roughness	Sàn gỗ không phản chiếu rõ nét đồ vật; marble thì có
Normal	Phóng to 200%, vân gỗ và vân da nổi nhẹ, không như dán decal, cũng không như nhựa dập nổi
Kính	Nhìn qua kính thấy cảnh sau, mép kính có độ dày, không phải một mặt phẳng đơn

Mẹo và lưu ý

• Metallic 0.5 cho vật liệu phi kim là sai về mặt vật lý; kết quả thường là màu xỉn lạ mà không hiểu vì sao.
• Normal map lật trục Y (quy ước DirectX khác OpenGL) làm gồ ghề bị lộn: chỗ lồi thành lõm. Thấy bề mặt "ngược sáng" thì kiểm ngay chỗ này.
• Đừng dùng một texture gỗ duy nhất cho cả sàn, cửa và tủ bếp. Ba bề mặt cùng vân giống hệt nhau là dấu hiệu nhận biết render nghiệp dư rõ nhất.

Dùng kèm

• Hệ vật liệu PBR và ý nghĩa từng kênh: Hệ vật liệu PBR của D5: các kênh và ý nghĩa từng kênh
• Map và UV, chỉnh tỷ lệ cho đúng thực tế: Chỉnh map và UV: tỷ lệ đúng thực tế, hết co kéo
• Kính nhìn giả và cách sửa: Kính trong D5: vì sao kính nhìn giả và cách sửa
• Phản xạ và caustics: Phản xạ và caustics — hai thứ làm ảnh render có chiều sâu
• Thư viện asset online và local: Thư viện asset online và local: tìm, tải, quản lý

---

Bài nằm trong bộ giáo trình D5 Render do Lotuz Studio biên soạn và chia sẻ mở cho cộng đồng
diễn hoạ kiến trúc Việt Nam. Lotuz Studio là công ty tư vấn thiết kế kiến trúc tại Đà Nẵng, 10+ năm
làm thiết kế và diễn hoạ cho dự án trong nước lẫn quốc tế.
Xem thêm tại lotuz.vn — hoặc lotuz.ai nếu anh em quan tâm
bộ công cụ AI cho Photoshop do chúng tôi tự phát triển.

Video tham khảo (YouTube)

Năm video đều xoay quanh hệ vật liệu D5. Video cuối là dạng trưng bày vật liệu — xem để so mắt xem chất nào ra chất nấy trông thế nào.

• PBR Materials - #6 Getting Started with D5 Render (D5 Official)
• D5 Render Material - PBR Workflow (Neutron Viz Academy)
• D5 Render Series — Part 2: Predefined & PBR Materials Explained (Emunarq)
• D5 Render Materials Tips and Tricks | Beginner's Guide (Architecture Inspirations)
• Discover the fun of real-time PBR material rendering at D5 Material Museum! (D5 Official)

Tài liệu tham khảo

• D5 Render — Material — tài liệu chính chủ về hệ vật liệu, tên từng kênh và vị trí trong panel
• Poly Haven — Textures — texture PBR miễn phí giấy phép CC0, có đủ bộ map
• ambientCG — thư viện texture PBR miễn phí, mạnh về bê tông, gạch, đá
• D5 Render — Learning — bài hướng dẫn chính chủ theo từng chủ đề