File 3ds Max của một căn hộ hai phòng ngủ nặng 4 GB. Gửi cho người render qua ổ mạng mất bốn mươi
phút, mở ra mất sáu phút, lưu một lần mất hai phút. Bóc ra thì phần hình học thật chỉ khoảng 400 MB.
Ba phẩy sáu GB còn lại là rác: layer rỗng của mười lần merge, helper mồ côi, animation key của model
tải về, bộ nhớ tạm chưa bao giờ được xóa, và đôi khi cả script lạ đi kèm model. Bài này nói về cách
dọn.

File 3ds Max phình vì cái gì

Loại cuối cùng đáng nói riêng. Trong giới 3ds Max có một họ script tự nhân bản, lây qua đường merge
và import model. Chúng không phá dữ liệu ngay, nhưng làm file phình liên tục và làm 3ds Max chạy lỗi
kỳ lạ. Nếu file cứ tự lớn lên sau mỗi lần lưu dù bạn không thêm gì, khả năng cao là gặp loại này.

Ba việc dọn theo thứ tự

1. Tìm và xóa vật thể ẩn. Trong Select From Scene (phím H), bấm biểu tượng hiển thị tất cả,
rồi thêm cột Hidden giống như cách thêm cột Faces. Vật thể ẩn và vật thể nằm trong layer ẩn sẽ có
dấu tích ở cột này.

Cách kiểm nhanh hơn: chuột phải trong viewport chọn Unhide All, trả lời Yes cho câu hỏi có
hiện luôn các layer ẩn hay không, rồi bấm Zoom Extents và Ctrl + A. Mọi thứ đang trốn trong cảnh
sẽ lộ ra — kể cả những khối nằm cách công trình hai cây số mà bạn không biết là có.

2. Bật đúng tuỳ chọn khi lưu. Vào Customize > Preferences > Files. Bật Compress on Save
để 3ds Max nén file khi lưu, và bỏ những tuỳ chọn lưu kèm dữ liệu phụ không cần thiết. Đây là thay
đổi một lần, có tác dụng cho mọi file về sau.

Lưu ý ngược lại: tắt Auto Backup trước khi render qua đêm. Tự lưu một file lớn giữa lúc RAM sát
trần là cách nhanh nhất để mất cả buổi làm việc.

3. Chạy script dọn chuyên dụng. Việc tìm tay từng layer rỗng, từng helper mồ côi là không khả thi
với cảnh lớn. Một script dọn tốt sẽ quét toàn bộ theo danh mục và cho bạn chọn xoá cái gì.

Thông tin plugin

Prune Scene làm hai việc: dọn rác tích tụ trong cảnh, và quét các script lạ theo danh sách chữ ký đã
biết. Bản mới bổ sung mục Batch Prune để xử lý hàng loạt file và mục Recovery Tools. Đây là công cụ
được dùng phổ biến trong giới diễn hoạ Việt Nam, một phần vì có sẵn giao diện tiếng Việt.

Ngoài Prune Scene, bộ SiNi Software cũng có công cụ dọn cảnh phình, tiếp cận theo hướng phân tích
xem dung lượng đang nằm ở đâu. Chi tiết: SiNi Software — bộ plugin dọn dẹp và thay thế đối tượng

Ứng dụng trong kiến trúc và thiết kế

• File 4 GB phải gửi qua mạng cho người render — dọn trước khi nén. Cảnh 4 GB xuống 900 MB là
  chuyện thường, và tiết kiệm hàng chục phút truyền file mỗi lần trao đổi.
• Cảnh gộp từ nhiều người — mỗi lần merge là một lần kéo theo cấu trúc layer, vật liệu và helper
  của người khác. Đặt lịch dọn sau mỗi đợt gộp, đừng để tới cuối dự án.
• Model tải từ thư viện bên ngoài — merge vào một file trắng, dọn sạch rồi mới merge vào cảnh
  chính. Đây là cách chặn script lạ hiệu quả nhất.
• Lưu trữ dự án đã bàn giao — dọn trước khi cất vào NAS. Ba mươi dự án mỗi năm, mỗi cái dư 3 GB
  rác, là gần 100 GB dung lượng lưu trữ trả tiền cho không.
• Trước khi đẩy lên render farm — farm tính theo giờ máy, mà thời gian nạp cảnh cũng tính tiền.
  File sạch là hoá đơn nhỏ hơn.

Mẹo và lưu ý

• Dọn trên bản sao, không dọn trên file gốc. Xoá nhầm một layer chứa vật thể ẩn quan trọng thì
  không có đường lùi.
• Sau khi xoá vật thể ẩn, render thử một góc để chắc chắn không mất phản xạ hay bóng đổ. Có những
  vật thể được cố ý ẩn nhưng vẫn tham gia chiếu sáng gián tiếp.
• Cẩn thận với việc xoá vật liệu không dùng nếu cảnh còn dùng Multi/Sub-Object. Chi tiết:
  Material ID và mask — chuẩn bị cho khâu hậu kỳ
• Đừng nhầm dọn file với tối ưu hình học. Dọn file làm nhẹ đĩa và nhanh lúc nạp; muốn nhanh lúc render
  thì phải đụng vào số mặt và texture.
• Nếu file vẫn phình bất thường sau khi dọn, hãy nghi ngờ script lạ và quét lại bằng công cụ chuyên
  dụng thay vì tiếp tục xoá tay.

Dùng kèm hoặc thay thế

• Nhẹ file nhưng vẫn chậm render thì nút thắt nằm ở hình học: Tối ưu số mặt (poly) trong cảnh diễn hoạ
• Phần lớn dung lượng dự án thường nằm ở thư mục maps: Tối ưu texture — nguyên nhân phình file bị bỏ qua nhiều nhất
• Quản lý layer cho cảnh lớn để đỡ phải dọn về sau: Layer Manager — quản lý lớp trong cảnh lớn
• Khi file đã hỏng chứ không chỉ bẩn: File lỗi khi render — cách khoanh vùng và cứu cảnh

Video tham khảo (YouTube)

• Prune Scene | 3ds Max Cleaner & Anitvirus Script | English Subtitle (Naing Aung)
• Prune scene virus cleaning script in 3ds max 2014 - 2020 | File size decrease | CG deep Tutorials (CG Deep)
• Tool Tip #1 - Clean up a bloated 3ds Max scene (SiNi Software)
• How to REDUCE 3DS MAX FILE SIZE (Step by Step) (Side Quest)
• 3 Methods to Reduce 3ds Max File Size | Speed Up Viewport Workflow (Master ArchViz)

Tài liệu tham khảo

• Prune Scene — 3DGROUND — trang chính chủ: giá, phiên bản, danh sách chữ ký script lạ được nhận diện.
• SiNi Software — bộ plugin dọn cảnh và phân tích dung lượng cho 3ds Max.
• Handling File Corruptions (3ds Max Help) — quy trình chính chủ khi file không chỉ bẩn mà đã hỏng.
• Corona for 3ds Max — Chaos Help Center — tra cứu khi cảnh có biểu hiện bất thường sau khi dọn.